Vrije software als vendor lock-in

Iedereen heeft het er over dat als je voor Microsoft-technologie kiest bijvoorbeeld dat je dan redelijk in een positie gaat komen die op een vendor lock-in lijkt, maar kan het ook anders? Kan een vendor lock-in ook bestaan door bijvoorbeeld te kiezen voor vrije software, vrije standaarden en vrije content? Is er nog wel een weg naar bijvoorbeeld MacOS X of Windows Vista?

Mijn muziekverzameling is 100 procent in Ogg Vorbis en iTunes biedt daar geen ondersteuning voor, maar ik kan wel overstappen van Ubuntu naar Sun Solaris, OpenBSD of FreeBSD zonder problemen. Mijn bestanden voor spreadsheets, teksten en presentaties zijn in OpenDocument formaat en standaard onleesbaar in Microsoft Office, maar Apple lijkt ondersteuning te bieden in iWorks. In mijn huidige omgeving heb ik standaard de beschikking over oa PGP-encryptie, kan ik met een officepakket werken, mijn muziek beheren, probleemloos PDF-documenten aanmaken en bekijken, toegang tot een multiprotocol client voor instant messaging en ga zo maar door.

Als ik kijk hoeveel vrije software mijn leven de afgelopen tien jaar, het moment dat ik Windows NT 4.0 verwijderde uit de dual boot, heeft verandert kan ik niet meer dan concluderen dat er geen weg meer terug is voor mij. De migratie naar MacOS X zou misschien nog het makkelijkst zijn, maar dan nog zoveel obstakels die ik moet gaan overwinnen en bij Windows moet ik bijna echt weer bij nul beginnen. Zeker omdat Windows vrij kaal wordt geleverd, moet ik voor veel functionaliteit opnieuw applicaties gaan zoeken en is het enige positieve dat OpenOffice.org ook op Windows werkt.

Het lijkt er dus ook op dat ik gevangen zit in het web van vrije software waar bij elke release de grip om mij vast te houden groter wordt. En misschien is het niet eens de mogelijkheid die ik als gebruiker krijg door keuze en vrijheden, maar misschien meer die van de developers. De developers die steeds meer functionaliteit op elkaar afstemmen en laten samenwerken. Een trend die de laatste jaren echt merkbaar is geworden bij desktop omgevingen zoals KDE en GNOME waarbij de scheidslijn tussen applicatie, functionaliteit en data aan het vervagen is.

Vendor lock-in is dus iets wat voor mij een extra betekenis heeft gekregen en ook zeker iets is voor andere om te beseffen. Ik ben er alleen nog niet uit of dit een goede vendor lock-in is, want veel broncode waar ik nu op vertrouw valt of onder de BSD of GPL versie 2 licentie. Maar ook steeds meer van deze GPL versie 2 licenties worden omgezet naar GPL versie 3 en wat daar de uitwerking van is is iets waar de meningen nog over verdeelt zijn. Totdat deze uitwerkingen beter in kaart zijn gebracht onderwerp ik me voorlopig aan het experiment van de vrije wereld en kijk wat de toekomst me gaat brengen.

OpenOffice.org 2.4

OpenOffice.org logoSteeds meer grote open souce projecten lijken de halfjaarlijkse release cycle te ontarmen en zo ook OpenOffice.org welke recentelijk zijn derde halfjaarlijkse release heeft gedaan met versie 2.4. En hoewel er voor de gebruiker op het eerst gezicht weinig verandering lijkt te zijn zit het hem ook voornamelijk in de details. Een paar van deze details zijn betere ondersteuning voor WebDAV, een verbeterde PDF export en tien nieuwe vertalingen van de applicatie waardoor meer gebruikers OpenOffice.org in hun eigen taal kunnen gebruiken.

Hier komt ook de kracht van open source naar voren en hoe het de wereld aan het veranderen is, maar ook al verandert is. Bedrijven zoals Sun Microsystems, Novell en IBM hebben dit ook gezien en passen hun bedrijfsmodel aan, maar sommige niet en Office Open XML er een voorbeeld van. Maar of OpenXML gaat helpen is de vraag, want steeds vaker komt het geluid van “waarom zou ik moeilijk doen met licenties en geld uitgeven als ik het ook kosteloos kan krijgen en bijna alle features die ik nodig heb.” De toekomst kan nog interessante worden nu de kracht van open en vrije software langzaam bij het grote publiek duidelijk wordt.

RMS legt software patenten uit

Het is al een tijd rustig op het front van software patenten, maar het blijft een punt van aandacht. En waarom blijft het een punt van aandacht? Richard M. Stallman heeft in 2004 bij de Chaos Computer Club een presentatie gegeven welk dit gebied beslaat en redelijk kleurvol door de stof gaat. RMS geeft dan ook redelijk weer waarom software patenten niet doen wat we van ze verwachten en wat de gevolgen kunnen zijn. Dit kan voor sommige ook nieuw licht laten schijnen op waarom in GPLv3 duidelijker stelling wordt genomen tegen software patenten en misschien ook niet geheel zonder reden gezien het verleden.

Het is belangrijk om te weten dat dit natuurlijk geen vervanging is voor juridisch advies van gediplomeerde juristen en beschouw het alleen als algemene bewustwording en onderwijzing.

Liberation fonts

Fonts zijn altijd een probleem geweest op vele computer besturingssystemen en zo ook op Linux. En in navolging van Microsoft welke een flinke set fonts heeft laten maken voor oa Windows om van een gedeelte van deze problematiek af te zijn heeft Red Hat ook een set laten ontwikkeling. Red Hat heeft de vervangers voor Arial, Times New Roman en Courier gebundeld onder de naam Liberation Fonts voor de wereld beschikbaar gesteld in de GPL met een uitzondering als fonts worden bijgesloten in een document.

Dit alles is een nobel streven en vele partijen ging ook aan de slag zoals bij het Debian-project, Ubuntu en OpenSolaris. En hier stopt het ook eigenlijk, want bij Debian Legal kwamen de vragen of de impact van GPL code bij niet GPL code zoals bij bijgesloten fonts in documenten. Maar bij OpenSolaris kwam gelijk het eerste manko naar voren, want de eerste release bevat geen hinting wat wel wenselijk is. Ook kwamen er meer serieuze dingen naar boven zoals dat de nieuwe fonts structureel smaller en kleiner leken en ook minder contrast hadden.

Nu heeft Red Hat belooft om eind 2007 een nieuwe release te gaan doen met volledige hinting waar oa gebruikers met een LCD-scherm profijt van gaan hebben en zou veel issues mogelijk kunnen verhelpen. Maar een andere issue wat bij OpenSolaris is opgemerkt is de ondersteuning van volledige hinting in fonts, want Apple schijnt meerdere patenten te hebben op gedeeltes van die technologie.

Wat dit gaat betekenen voor de toekomst van fonts op computers is nog onduidelijk en wat het gaat betekenen voor Liberation Fonts is ook onduidelijk. Voorlopig lijkt het nieuwe font niet echt bruikbaar, want het is redelijk minder bruikbaar dan de gevestigde fonts door verschillen in omvang. Ook de ondersteuning lijkt voorlopig nog te ontbreken op veel machines en is het voorlopig nog even wachten op de nieuwe release.

Microsoft en OOXML

30 november 2006 is de dag dat het OpenDocument-formaat versie 1.0 de stempel kreeg van officiele ISO-standaard en dat was een belangrijke stap in computerland aangezien nu elke leverancier, overheid, ontwikkelaar, particulier en bedrijf een universeel bestandsformaat had. Een bestandsformaat voor oa spreadsheets, presentaties en tekstbestanden waarmee discussies en incompatibiliteits problemen tot het verleden moest gaan behoren. En verschillende overheden zoals die van Belgie, Finland, Frankrijk en Noorwegen hadden al aangekondigd dat deze standaard op korte termijn de manier gaat worden om met de overheid te communiceren.

Helaas was een belangrijke speler op desktops het hier niet mee eens en werkte al enige tijd aan een concurrent onder de naam Office Open XML welk een voortvloeisel is van de bestaande Microsoft Office bestandsformaten. OOXML is in sommige landen al gepatenteerd waardoor een herimplementatie een uitdaging kan vormen, maar de specificatie van de formaten verwijzen ook naar interne en gesloten documenten van Microsoft waardoor een volledige herimplementatie niet mogelijk zal zijn op dit moment.

Het verhaal stopt hier niet, want Microsoft is bezig om na de goedkeurig door Ecma Internationaal nu ook bezig om OOXML te laten bestempelen als ISO-standaard via een versnelde procedure zodat er spoedig kan worden begonnen met het actief uitrollen van OOXML. En hier krijgen we weer het daadwerkelijke gezicht van Microsoft te zien en tot hoever de arm in de pap zit zoals te lezen is bij Groklaw.

You do remember how in Portugal IBM and Sun were not allowed in the room because it was allegedly “too small” despite having empty chairs? Well, in Germany, Google and Deutsche Telekom were allowed in the room but were not allowed to vote, heise says. Something about allegedly signing up too late and how they might not know enough about the issues therefore. This is turning into a not-so-funny joke.

Dit lezende en beseffende dat er in andere landen hetzelfde aan de hand is mag het duidelijk zijn dat de laatste zin van de quote duidelijk een understatement is. Want de kans is reeel dat als OOXML een ISO-standaard wordt dit een doodsteek kan zijn voor het nu opkomende en vrije formaat OpenDocument. En Microsoft doet er alles aan om de grip voor de komende decennia op de informatiewereld te houden en te bepalen.

Maar wat doe je als gebruiker eraan? En is het mogelijk om de koers te veranderen? Miljoenen mensen hebben al de keuze gemaakt om geen gebruik meer te maken van bijvoorbeeld Microsoft Office en ze zijn er niet slechter van geworden. Geen gebruikelijke kosten meer voor een licentie of de mogelijkheid om te worden beschuldigd van diefstal omdat je mogelijk geen geldige licentie zou hebben. Maar dit is wel een keuze die elke gebruiker voor zichzelf moet maken.